Cuma namazı nasıl kılınır?

Cuma namazı, öğle vaktinde cemaatle kılınan iki rekâtlık farzdır. Hutbe dinlenir, ardından imamla iki rekât kılınır. Bu iki rekât, o günün öğle farzının yerini tutar. Tek başına evde “cuma kılıyorum” diye iki rekât kılmak cuma sayılmaz. Şartlar yoksa öğle namazı kılınır. Vaktin girip girmediğini namaz vakitleri üzerinden kontrol edin. Namazın içindeki dualar Ettehiyyatü sayfasındaki metinle aynıdır.

Cuma kimlere farzdır

Hanefi ölçüsüyle cuma; akıl sağlığı yerinde, ergen, hür, mukim olan ve mazereti bulunmayan erkeğe farzdır. Yolcu, hasta, hastaya bakan, çok yaşlı, engeli bulunan ve cuma kılınan yere güvenli şekilde gidemeyen kişi öğle kılar. Kadına farz değildir. Kadın cuma kılarsa o günün öğlesi düşer.

Cuma için şehir veya şehir hükmündeki bir yerleşim, izinli bir cemaat ve hutbe aranır. Türkiye’de il ve ilçe camilerinde devlet izniyle kılınan cuma bu şartı karşılar. Köyde kılınıp kılınmayacağı, yerleşimin şehir hükmünde sayılıp sayılmamasına bağlıdır. Kendi caminizin uygulaması Diyanet düzenine göredir. Aynı şehirde birden çok camide cuma kılınması Hanefi’de mekruhtur denmişse de ihtiyaç ve izne dayalı yaygın uygulama bugün böyledir. Cemaat bu camilerden birini seçer.

Camiye giriş ve sünnet

Öğle vakti girince camide önce dört rekât cumanın ilk sünneti kılınır. Niyet “cuma namazının ilk sünnetine” diye yapılır. Bu namaz, öğlenin ilk sünneti gibi sessizdir. Her iki rekâtta Fatiha ve sure okunur. Dört rekâtın kılınışı namaz nasıl kılınır yazısındaki dört rekât düzenidir.

İlk sünnet bitince hutbe beklenir. Hutbe başlayınca konuşulmaz, telefonla ilgilenilmez, nafile namaz kılınmaz, selam verilse bile hutbe sırasında yüksek sesle cevap verilmez. Hutbe, cumanın şartıdır. İmam minbere çıkar, oturur, ezan okunur, ardından iki hutbe irat eder. İki hutbe arasında kısa bir oturuş olur. Hutbede dünyevi sohbet değil, vaaz ve ayet vardır. Cemaat imama döner, sessizce dinler.

Hutbe bitince kamet getirilir. İmam iki rekât farz kılar. Bu rekâtlar seslidir. Cemaat Fatiha okumaz, imama uyar. Rükûa yetişen o rekâta yetişmiş sayılır. Son oturuştan önce imama uyan, namazı tamamlar. Hiçbir rekâta yetişemeyen cuma kılamamıştır. Öğle namazını kılar.

Farzdan sonraki sünnetler

Farzın ardından dört rekât “cuma namazının son sünneti” kılınır. Ardından iki rekât daha, “vaktin son sünneti” niyetiyle kılınması yaygındır. Bu iki rekât, öğlenin son sünneti yerindedir. Böylece camide sık görülen sıra şudur: dört ilk sünnet, hutbe, iki farz, dört son sünnet, iki rekât. Zorunlu olan hutbe ve iki farzdır. Sünnetler terk edilince cuma bozulmaz ama sünnet sevabı kaçar.

Namazdan sonra topluca sesli zikir bir ibadet ölçüsü değildir. Kişi kendi tesbihini sessizce çeker. Sabah ve akşam duaları cuma öğlesine özel değildir. Cuma günü salevat çokça getirilir. Salli ve Barik bunun namaz içindeki şeklidir. Namaz dışında da “Allâhümme salli alâ Muhammed” demek yeter.

Yetişememe ve sehiv

İmam rükûdayken yetişen, tekbir alıp rükûa varırsa o rekâtı kılmış olur. İmam secdedeyken gelen, o rekâtı kaçırmıştır. İmama selamdan sonra eksik rekâtı tamamlar. İki rekâtın ikisini de kaçıran öğle kılar. Bir rekât kılıp imam selam verirse, kalkıp bir rekât daha kılar ve bu namaz cumasıdır.

Hutbe sırasında camiye giren, ayakta kısa iki rekât “tahiyyetü’l-mescid” kılmaz. Hanefi’de hutbe sırasında nafile mekruhtur. Oturup hutbeyi dinler. Hutbeden önce gelen, ilk sünneti kılar.

İmam yanılırsa sehiv secdesini o yapar. Cemaat imamla birlikte secde eder. Cemaatten biri kendi başına yanılırsa, imama uyan kişi ayrıca sehiv secdesi yapmaz. İmama uymak, kendi sehvini düşürür. Farz bittikten sonra kıldığı sünnette yanılırsa sehiv o sünnete aittir.

Cuma adabı

Cuma günü boy abdesti almak, temiz giyinmek, erken camide olmak, kokusu başkasını rahatsız etmeyen bir koku sürmek ve yol üzerinde ezanı beklememek sünnetlerdendir. Erken gitmek, hutbeye yakın koşmaktan daha faziletlidir. Hutbeye doğru koşmak, vakarı bozar.

Alışveriş, hutbe vaktinde camiye gitmeye engel olacak şekilde sürdürülmez. Cuma vakti girip ezan okunduktan sonra, namazı terk ederek ticarete dalmak ayette kınanır. Namaz kılındıktan sonra çalışmak serbesttir. İzin gününü cumaya denk getirip namazı boşlamak, farzı hafife almaktır.

Cuma, haftanın bayramı diye anılır. O gün küs olan barışır, borçlu olana süre tanınır, bir sadaka ayrılır. Bunlar cumanın şartı değildir. Şart, hutbe ve iki rekâttır. Hutbeyi sohbet diye dinlememek, cumanın anlamını düşürür. Vaiz uzarsa da telefona bakılmaz. Kısa bir hutbe, uzun ve dağınık hutbeden daha uygundur. Bu, imamın ölçüsüdür. Cemaatin ölçüsü, susmaktır.

Öğle namazının son vakti girmek üzereyken cuma yetişmezse acele dört rekât öğle kılınır. Güneş tepeyi aşıp ikindiye yaklaşırken “cuma kılarım” diye bekleyen, vakit çıkarsa o günün farzını kaçırmış olur. Cuma da öğle de vakte bağlıdır. Şehir dışına çıkacak kişi, yola cumadan önce çıkıyorsa ve cuma kılınan yerden ayrılıyorsa yolculuk hükmüne girer. Ayrılmadan cuma kılması daha sağlamdır.

Çocuk, cuma ile yükümlü değildir. Alışsın diye getirilen çocuk, hutbede bağırıyorsa dışarı alınır. Hutbenin sessizliği cemaatin hakkıdır. İmamın sesi duyulmuyorsa saf öne alınır. Hoparlör, hutbenin yerine geçmez. Asıl olan imamın kendi hutbesidir. Radyodan hutbe dinleyip evde iki rekât kılmak cuma olmaz.

Özür, yolculuk ve öğle

Yağmur, çamur ve hastalık, cuma için özür olabilir. Özür gerçekse öğle kılınır. “Kalabalık olur” diye evde kalan, özürlü sayılmaz. Yolcu, gideceği yerde on beş günden az kalacaksa cuma ile yükümlü değildir. On beş gün ve daha fazla kalmaya niyet ederse mukim olur, cuma farzlaşır. Otelde tek başına iki rekât kılmak cuma değildir. Şehrin camisine gidilir veya öğle kılınır.

Cuma vaktinde başka bir şehirden geçen kişi, vakit müsaitse cuma kılar. O gün öğle ayrıca kılınmaz. Cuma kılınmışsa öğle farzı düşmüştür. İkindiye kadar “bir daha cuma” diye ikinci bir farz kılınmaz. Aynı şehirde ikinci bir camiye gidip hutbeyi yeniden dinlemek nafile sevabıdır, ikinci bir farz doğurmaz.

İmam yanılır, bir rekât kıldırırsa cemaat onu uyarır. Eksik rekât tamamlanır. Hutbe okunmadan iki rekât kılınırsa Hanefi’de cuma olmamıştır. Öğle kılınır. Hutbe çok kısa da olsa, Allah’ı anan bir vaaz cuma için yeter. Dünya siyasetinin hutbeyi bütünüyle kaplaması mekruhtur. Cemaatin görevi, hutbeyi düzeltmek değil susmaktır. Düzeltme, namazdan sonra edeple yapılır.

Cuma günü kehf okumak, gusül almak ve erken gidip sünnet kılmak fazilettir. Bunlar farzın şartı değildir. Şart, hutbe ve iki rekâttır. İş yeri namaz kıldırmıyorsa öğle arasında en yakın camiye gidilir. Mesafe, vaktin çıkmasına yol açıyorsa öğle orada kılınır ve cuma borcu, özür ölçüsünde konuşulur. Özür her hafta tekrarlanan bir bahane olmamalıdır.