Cenaze namazı nasıl kılınır?

Cenaze namazı, ölen Müslüman için cemaatin kıldığı, rükûsuz ve secdesiz dört tekbirlik bir duadır. Farz-ı kifayedir. Mahalleden bir grup kılınca diğerlerinden borç düşer. Hiç kimse kılmazsa sorumluluk herkese yazılır. Defin, yıkama ve kefen de aynı hükümdedir. Namaz, mevtayı uğurlamanın son ibadetidir. Günlük vakit namazından bağımsızdır. Yine de abdest ve kıble şarttır. Kıble için kıble sayfasına bakılabilir. Eller bağlandıktan sonra okunan Sübhaneke, Sübhaneke duası ile aynıdır.

Kim için kılınır

Müslüman olarak ölen, cenin sayılmayan herkesin namazı kılınır. İntihar edenin namazı da kılınır. İntihar günahdır, kişiyi dinden çıkarmaz. Annesi Müslüman olan ve bir uzvu belli olmuş düşüğün namazı kılınır. Şehit, yıkanmadan kanlı elbisesiyle defnedilir ve Hanefi’de üzerine namaz kılınmaz. Savaş meydanında öldürülen kişi bu hükümdedir. Trafik kazasında ölen şehit sevabı umulur ama fıkhen yıkanır ve namazı kılınır.

Namaz, gasledilip kefenlenen cenaze hazır olduktan sonra kılınır. Ceset ortada yokken gıyabi namaz Şafii’de caiz görülür. Hanefi’de cenaze hazır olmadan namaz kılınmaz. Türkiye’deki yaygın uygulama Hanefi’dir. Başka şehirdeki cenaze için gıyabi namaz, bu yüzden kılınmaz. Defin edildikten sonra kabrin başına gidip namaz kılmak, yıkama ve defin usulüne uyulmuşsa mümkündür. Üzerinden uzun zaman geçtiyse ve beden toprağa karıştıysa kılınmaz.

Saf ve duruş

İmam, cenazenin göğüs hizasında durur. Cemaat safları üç olsun diye sık tutulur. En az üç saf tavsiye edilir. Tek saf da namazı bozmaz. Cenaze, imam ile kıble arasında, omuz hizasında konur. Baş, sağ tarafa gelir. Erkek ve kadın cenazede duruş aynıdır. Tabut kapalıdır. Cemaat ayakta, kıbleye dönük, ayakkabı temizse üzerinde durulabilir. Mezarlık toprağı kirliyse ayakkabı çıkarılır.

Niyet: “Niyet ettim Allah rızası için bu cenazenin namazını kılmaya, uydum imama.” Niyette ölünün adını bilmek şart değildir. “Şu hazır olan cenaze” diye niyet yeter. Birden çok cenaze üst üste konmuşsa hepsine bir namaz kılınabilir. İmam hepsine niyet eder.

Dört tekbir

Birinci tekbir: Eller kulaklara kaldırılır, “Allâhü ekber” denir, eller bağlanır. Sübhaneke okunur. Eûzü besmele ve Fatiha okunmaz. Hanefi uygulama budur. Şafii’de birinci tekbirden sonra Fatiha okunur. Cami Hanefi ise Sübhaneke ile kalınır.

İkinci tekbir: Eller yeniden kaldırılır, “Allâhü ekber” denir, eller bağlanır. Salli ve Barik duaları okunur. Metin Salli ve Barik sayfasındadır. “Allâhümme salli alâ Muhammed” diye bildiği salevatı okuyan da bu rükün yerine gelmiş olur.

Üçüncü tekbir: Eller kaldırılır, tekbir alınır. Bu tekbirden sonra cenaze duası okunur. Bilinen metin şudur: “Allâhümmağfir li hayyinâ ve meyyitinâ ve şâhidinâ ve gâibinâ ve sagîrinâ ve kebîrinâ ve zekerinâ ve ünsânâ. Allâhümme men ahyeytehû minnâ feahyihî alel-islâm. Ve men teveffeytehû minnâ fe teveffehû alel-îmân.” Anlamı: dirimize ölümüze, burada olana olmayan, küçüğümüze büyüğümüze, erkeğimize kadınımıza mağfiret et. Yaşattığını İslam üzere yaşat, öldürdüğünü iman üzere öldür. Duayı bilmeyen, “Rabbenâ âtinâ”yı veya bildiği herhangi bir dua ile “Allahümmeğfir leh” diyebilir. Çocuk için af yerine “Allah’ım bunu bize ecir ve sebat kıl” diye dua edilir. Çünkü çocukta günah hesabı yoktur.

Dördüncü tekbir: Eller kaldırılmadan “Allâhü ekber” denir. Ardından hemen sağa ve sola selam verilir. Dördüncü tekbirden sonra dua okumak şart değildir. Kısa bir “Rabbenâ âtinâ” okuyup selam veren de olur. Selam, namazın sonudur.

Rükû, secde ve tahiyyat oturuşu yoktur. Ayakta tamamlanır. Konuşmak, gülmek ve öne geçmek namazı bozar. Telefonla uğraşmak da bozar.

Defin ve sonrası

Namazdan sonra tabut omuzda taşınır. Hızlı ama sarsmadan yürünür. Kabir, kıbleye dik kazılır. Ölünün sağ yanı üzerine, yüzü kıbleye gelecek şekilde konur. Üzerine tahta veya benzeri örtü, sonra toprak atılır. “Külden yaratıldık, kuldendiririz” anlamındaki cümle sessizce söylenir. Bağırarak ağıt yakmak, yakayı yırtmak yas tutulmaz. Sessiz üzüntü ve taziye yeter.

Kabir başında kısa bir telkin okunması yaygındır. Telkin farz değildir. Asıl olan, ölünün adına dua ve bir sadakadır. Yedi, kırk ve elli ikinci gece diye tutulan ziyafetler dinin ölçüsü değildir. İstenirse o günlerde Kur’an okunur, dua edilir, yoksula yemek yedirilir. Ölü adına okunan Fatiha ve bağışlanan sevap, Ehli sünnete göre ölünün eline ulaşır.

Borçlu ölenin önce borcu konuşulur. Malı varsa borç malından ödenir. Yoksa varis veya cemaat üstlenebilir. Namaz, borcu düşürmez. Kul hakkı, dua ile kapanan bir kalem değildir. Helallik, sağ iken alınır.

Taziye, “Allah sabır versin, mekânı cennet olsun” demektir. Uzun teselli nutku gerekmez. Cenaze evine yemek götürmek sünnettir. Yas evinden yemek beklemek uygun değildir. İlk üç gün taziye için yeter. Uzak yoldan gelen sonra da başsağlığı dileyebilir.

Cenaze namazı vakit namazının kerahat vaktine denk gelirse, güneş doğarken, tam tepedeyken ve batarken kılınmaz. Bu üç vakit dışında her an kılınabilir. Cuma hutbesi sırasında cenaze namazı için hutbe kesilmez. Hutbe ve cuma bittikten sonra kılınır. Yağmur ve çamur, namazı mezarlıkta kısaltmak için özürdür. Yine de dört tekbir ve dua terk edilmez. Acele, tekbir atlamayı meşru kılmaz.

Yıkama, kefen ve namazın adabı

Namazdan önce yıkama farz-ı kifayedir. Erkeği erkek, kadını kadın yıkar. Eş, eşini yıkayabilir. Avret yerleri örtülür, su bir kez bile gövdeye değse farz yerine gelir, üç kez dökmek sünnettir. Suda sidr veya sabun bulunması sünnettir, şart değildir. Şehit yıkanmaz. Parçalanmış ve yıkanamayacak beden üzerine namaz, mümkün olan örtüyle kılınır. Ceset yoksa Hanefi’de gıyabi namaz kılınmaz.

Kefen, erkeğe üç parça, kadına beş parça diye anlatılır. Bez bulunamazsa örten tek parça da yeter. İpek, erkek kefeninde uygun değildir. Kefen borcu, malın içinden ödenir. Mal yoksa cemaat karşılar. Namaz, kefensiz çıplak beden üzerine kılınmaz. Örtü bulunur.

Saf düzeni, imamın göğüs hizasında durması ve en az üç safın teşvik edilmesiyle tamamlanır. Tek saf namazı bozmaz. Cemaat ayakkabısının altı temizse namaz kılabilir. Mezarlık toprağına necaset bulaşmışsa ayakkabı çıkarılır veya temiz bir örtü serilir. Namaz bitince aceleyle tabuta omuz vermek için safı itmek, henüz selam vermemiş olanın namazını bozar. Selamdan sonra kalkılır.

Taziye cümlesi kısadır. Ölü adına Kur’an okunur, sevap bağışlanır. Yedinci ve kırkıncı gün diye tutulan ziyafet, dinin farzı değildir. O günlerde yoksula yedirilen yemek sadakadır. Yas evinden yemek beklemek uygun değildir. Komşu, bir kap yemek götürür. Bu, namazın ardından gelen kul hakkıdır. Borç ve emanet, defin gecesi konuşulur. Namaz, kul hakkını düşürmez.