Teyemmüm nasıl alınır?

Teyemmüm, su bulunmadığında veya su kullanılamadığında temiz toprakla yüzü ve kolları mesh ederek abdest ve gusül yerine geçmektir. Namazın abdest şartını düşürmez, abdestin yerine konur. Su varken ve kullanmak zarar vermezken alınan teyemmüm geçersizdir. Abdestin ayrıntısı abdest nasıl alınır, boy abdesti gusül yazısındadır. Teyemmümle kılınan namaz, su bulununca iade edilmez.

Ne zaman caizdir

Birinci hal, suyun gerçekten olmamasıdır. Kırsalda, yolda, depremde veya su kesintisinde, yürüme mesafesinde su aranır. Hanefi’de yerleşim yerinde yaklaşık bir kilometre içinde su varsa aramak gerekir. Su uzaktaysa ve vakit çıkacaksa teyemmüm edilir.

İkinci hal, suyun olması ama kullanılamamasıdır. Doktor ıslatmayı yasakladıysa, yara suyla azacaksa, hava çok soğuk ve ısınmadan yıkanmak hastalık doğuracaksa teyemmüm caizdir. İçme suyu bir kapsa ve içilecek başka su yoksa o su abdestte harcanmaz. Hapse düşmüş, su verilmeyen kişi teyemmüm eder.

Üçüncü hal, gusül veya abdest alacak kadar suyun yetmemesidir. Az su varsa önce necaset temizlenir. Kalan su abdest yetirmezse teyemmüme geçilir. Necaseti temizlemeye yetecek su dururken teyemmüm, necaseti bırakmayı meşru kılmaz.

Mazeret bitince teyemmüm bozulur. Su geldiği anda, namaz kılındıktan sonra da yeni namaz için abdest gerekir. O anda namazdayken su görülürse Hanefi’de namaz bozulur, abdest alınıp yeniden kılınır. Şafii’de o namaz tamamlanır. Türkiye’de yaygın fetva Hanefi çizgisindedir.

Nasıl yapılır

Niyet şarttır. “Niyet ettim teyemmüm almaya” denir. Abdest mi gusül yerine mi olduğu ayırt edilir. Gusül için niyet eden, abdest için de temizlenmiş olur. Yalnız abdest diye niyet eden, cünüplükten temizlenmiş sayılmaz.

İki vuruş esastır. Birinci vuruşta iki el temiz toprağa, tozlu taşa veya topraklı duvara vurulur. Eller silkelenir. Avuç içleriyle yüzün tamamı mesh edilir. Alın, yanaklar, çene ve sakalın üzerinden bir kez geçmek yeter. Sakalın altına su yerine toprak sürmek gerekmez. Mesh, yüzün sınırını abdestteki gibi kaplar.

İkinci vuruşta eller yine toprağa vurulur, silkelenir. Sol elin içiyle sağ kol, parmak uçlarından dirseğe kadar mesh edilir. Sağ elin içiyle sol kol dirseğe kadar mesh edilir. Yüzük çıkarılır veya oynatılır. Oje, mesh’e de engeldir. Çünkü mesh, abdestin yıkamasının yerine geçer. Suyu geçirmeyen tabaka meshi de geçirmez.

Ayaklar meshedilmez. Başa mesh yoktur. Teyemmümde yalnız yüz ve kollar vardır. Bu, Hanefi’nin iki vuruşlu tarifidir. Bazı kitaplar kolları önce, yüzü sonra anlatır. Sıra sünnettir. Yüz ve kollar mesh edildiyse teyemmüm olur. Besmele çekmek sünnettir.

Toprak temiz olmalıdır. Hayvan pisliği karışmış çamur, necis su ile ıslanmış toprak olmaz. Kar ve buz, üzerinde toprak tozu varsa bazı âlimlerce yeter. Pratik yol, temiz bir taş veya yanında taşınan bir miktar temiz topraktır. Yolculukta küçük bir bez torbada toprak bulundurmak, eski fıkıh kitaplarının tavsiyesidir. Şehirde tozlu temiz bir tuğla da iş görür.

Niyet ve bozan haller

Teyemmümü abdesti bozan her şey bozar. Tuvalet, yel, kan, ağız dolusu kusma ve kendinden geçiren uyku bozar. Ayrıca suyu kullanma imkânı doğunca bozar. Gusül yerine alınan teyemmüm, cünüplük devam ederken su bulununca biter. Yeni bir cünüplük şart değildir.

Vakit çıkması, Hanefi’de teyemmümü tek başına bozmaz. Fakat bir teyemmümle bir farz kılınır. İkinci farz için, vakit girmişse yeniden teyemmüm alınır. Nafile, cenaze namazı ve Kur’an tilaveti aynı teyemmümle yapılabilir. Tilavet secdesi de böyledir. Bu kolaylık, suyu olmayanın ibadetini sürdürmesi içindir. Suyu olan kişi bu ruhsata kaçmaz.

Sık hatalar

Elleri pantolona süpürüp “teyemmüm oldu” demek yanlıştır. Kumaş, toprak cinsinden değildir. Halı ve koltuk da değildir. Toprak, taş, kum, kireç ve tozlu duvar kabul edilir. Metal, cam ve boyalı fayans kabul edilmez.

Yüzü yarım mesh etmek, çeneyi bırakmak, dirseği mesh etmemek teyemmümü eksik bırakır. Abdestte dirsek nasıl yıkanıyorsa teyemmümde de dirsek meshe dahildir. Acele edip yalnız avuçlara sürmek yetmez.

Su on dakika sonra gelecek diye biliniyorsa ve vakit genişse su beklenir. Vakit çıkmak üzereyse teyemmüm edilir, namaz kılınır. Sonra su gelince o namaz iade edilmez. “Nasıl olsa su gelecekti” diye kılınan namazı bozmak gerekmez. Mazeret, namaza durduğu anda vardı.

Hastanede serum ve alçı varsa alçı mesh edilir, açık uzuvlar yıkanır. Bedenin çoğu yıkanamıyorsa teyemmüm devreye girer. Hem yıkanan uzuv hem teyemmüm birlikte uygulanır. Doktorun “duş yasak” sözü, dini bir mazerettir. Keyfi “üşeniyorum” sözü mazeret değildir.

Teyemmümle camiye girilir, mushaf tutulur, namaz kılınır. Su bulunan ilk yerde gusül veya abdest alınır. Teyemmümü günlerce, musluk yanında sürdürmek ruhsatı suistimaldir. Ruhsat, sıkıntıyı kaldırmak içindir. Sıkıntı bitince asıl hükme dönülür. Abdest suyu israf edilmeden kullanılır. Teyemmüm, su tasarrufu oyunu değildir. Su varsa az da olsa abdest tercih edilir. Abdest uzuvları ıslatacak kadar su, teyemmümden önce gelir.

Gusül yerine ve namaz

Cünüpken su yoksa teyemmüm, guslün yerine geçer. Niyet “gusül yerine teyemmüm” diye kurulur. Yüz ve kollar mesh edilince namaz kılınır, mushaf tutulabilir, camiye girilebilir. Su bulununca gusül alınır. Teyemmümle kılınan namaz iade edilmez. Yalnız abdest niyetiyle alınan teyemmüm, cünüplüğü kaldırmaz. Bu ayrım unutulursa namaz abdestsiz gibi eksik kalır.

Bir teyemmümle Hanefi’de bir farz kılınır. Sabah namazı kılındıktan sonra kuşluk nafilesi aynı teyemmümle kılınabilir. Öğle farzı için yeniden eller toprağa vurulur. Şafii her farz için ayrı teyemmüm ister. Cami veya yol, hangi mezheple amel ediyorsa ona uyulur. Türkiye’de yaygın anlatım Hanefi’dir. İki vuruşu ihmal etmeyen, her iki mezhebin şekline yaklaşmış olur.

Hastanede damar yolu ve alçı, mesh ile teyemmümü birlikte gerektirebilir. Açık ve ıslanabilen uzuv yıkanır. Alçı mesh edilir. Bedenin çoğu kapalıysa teyemmüm eklenir. Hemşire “ıslatma” diyorsa bu söz mazerettir. Ziyaretçi, hastanın yerine teyemmüm alamaz. Teyemmüm bedenîdir. Herkes kendi yüzünü ve kolunu mesh eder. Bilinci kapalı hastanın namaz borcu, ayıldığında konuşulur. Yakını onun yerine namaz kılamaz.

Yolculukta temiz bir taş, çakı kadar küçük de olsa yeter. Eller taşa vurulur, silkelenir, mesh edilir. Arabanın plastik konsolu toprak değildir. Benzinlikteki toprak, yağ ile necis olmuşsa kullanılmaz. Temiz yol kenarı toprağı olur. Şehirde tozlu tuğla, boyasız duvar ve saksı toprağı, necis değilse yeter. Saksıdaki gübre karışımı şüphelidir. Şüphede başka bir toprak aranır. Teyemmüm, abdesti hafife alma yolu değildir. Musluk akınca eller yıkanır, toprak bırakılır.